Gezici Kütüphane Hizmetleri
Gezici Kütüphane nedir? Gezici kütüphane, yerleşik kütüphane hizmetlerinden yararlanamayan kullanıcılara, gereksinim duydukları materyali, içi modern kütüphane amaçlarına göre tasarlanmış taşıtlar aracılığıyla hizmet götüren halk kütüphanesi hizmet birimleridir. Vatandaşlarımızın bilgiye erişiminde fırsat eşitliği sağlamaya çalışan gezici kütüphane projesi, halk kütüphanesi sisteminin yaşamsal ve tamamlayıcı bir unsurudur. Gezici kütüphane hizmetleri kapsamında bilgi ve iletişim teknolojilerinden de yararlanılmaktadır. Bilgisayar ve internet bağlantısı olması kullanıcılara bilgi çağına ulaşma yolunda bilgi teknolojilerini kullanma olanağı da sağlamaktadır. Böylece internete erişimin bedava olması ve vatandaşlara verilecek bilgisayar eğitimi ile günümüz bilgi toplumunda “dijital uçurum” olarak adlandırılan uluslar arasında bilgiye erişim ve bilginin yeniden üretimi alanlarındaki farkın kapatılması için olanak yaratılmaktadır.
Dünyada ve Türkiye’de Gezici Kütüphaneler: Özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra hemen hemen dünyanın her tarafında verilmeye başlanan gezici kütüphane hizmeti, günümüze değin çeşitli taşıtlarla verilmiştir. Örneğin dünya genelinde kara taşıtları ile yapılan gezici kütüphane hizmetleri, İsveç’te gemiyle, Fransa’da trenlerle, Norveç’te hem deniz hem karayolu taşıtlarıyla, Sovyetler’de ise posta yoluyla verilmiştir. Ülkemizde de köylere merkeple kitap taşıdığı için halk arasında “Eşekli Kütüphaneci” olarak ünlenen kütüphane memuru Mustafa Güzelgöz, 1960’lı yıllarda Ürgüp’te, kütüphane hizmetlerinden yararlanamayan 35 köye, yük hayvanları aracılığıyla kitap götürmüş ve 1963’te Amerikan Barış Gönüllüleri Derneği’nin İnsanlığa Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür. Ülkemizde 1963 yılında ilk defa gezici kütüphane hizmetleri için taşıt almak üzere bütçe tahsis edilmiş ve sonraki yıllarda minibüs ve otobüs gibi çeşitli araçlarla gezici kütüphane hizmetleri götürülmeye başlanmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı - Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (KYGM) olarak Gezici Kütüphane hizmetlerinin yaygınlaştırılması çalışmaları devam etmektedir.
Gezici Kütüphanede Neler Var? Gezici kütüphanede ödünç verme, internet erişimi, film gösterimi, süreli yayınlardan ve eğitici oyuncaklardan yararlanma gibi hizmetler verilmektedir. Gezici kütüphane araçlarımızda ortalama 2 bin adedin üzerinde ve her kesime uygun güncel kitap koleksiyonu bulunmakta olup, söz konusu eserler belirli aralıklarla değişmektedir. Görevli bir kütüphaneci personelin de bulunduğu gezici kütüphane araçları modeline göre değişiklik göstermekle beraber dizüstü ve masaüstü bilgisayar, yazıcı, projeksiyon cihazı, LCD TV, DVD oynatıcı, okurlar için tasarlanmış oturma grubu ve gezici kütüphane çalışanları için gerekli her türlü araç gereç, vb. imkânlar ile donatılmıştır. Vatandaşlarımız gezici kütüphaneler aracılığıyla sadece basılı bilgi kaynaklarına değil, elektronik ortamda sunulan bilgilere de erişebilmekte, aynı zamanda e-devlet uygulamalarını kullanabilmektedirler.
Gezici Kütüphane Nerelerde Hizmet Sunuyor? Genel Müdürlüğümüzün sunduğu gezici kütüphane hizmetini 81 ile yayılmıştır. Gezici kütüphanelerin yıl içinde nerelerde hizmet sunacağı ilgili İl Halk Kütüphanesi tarafından belirlenmekte olup, program detayları ve gezici kütüphane hizmetinden yararlanma talebi için iletişime geçebilirsiniz.
Depremde Gezici Kütüphaneler Genel Müdürlüğümüz kurumsal dayanıklılık ve uyum sağlama kapasitesini 6 Şubat Depremleri sonrasında güçlü bir şekilde ortaya koymuştur. Deprem sonrası 80 gezici kütüphaneden 48’i, teknolojik donanımı gelişmiş araçlar olarak afet bölgesine derhâl yönlendirilmiştir. Bu araçların anlık konum bilgileri dijital platformlarda halkla paylaşılmış ve bölge halkının bilgiye ve hizmete erişimi sağlanmıştır. Gezici kütüphanelerde görevlendirilen 250’nin üzerinde gönüllü kütüphaneci, psikososyal destek ve psikolojik ilk yardım konularında eğitim almıştır.
Gezici kütüphaneler, aynı zamanda dijital erişim merkezleri olarak hizmet verdi. Vatandaşlar internet ve bilgisayar altyapısı sayesinde e-devlet işlemlerini gerçekleştirdi. Çocuklara yönelik açık hava sinema gösterimleri, televizyon hizmetleri ve güvenli alanlarda çeşitli etkinlikler düzenlendi. Bu birimler ayrıca, acil müdahale ekipleri için dinlenme alanı ve STK’lar ile kamu kurumlarının koordinasyon merkezi olarak da kullanıldı. Bu çerçevede toplam 73.198 rehabilitasyon faaliyeti gerçekleştirildi.
Afet sonrası kurulan geçici barınma alanlarında (çadır kentler, konteyner yerleşimleri gibi) kültürel hizmetlerin sürekliliğini sağlamak amacıyla Genel Müdürlüğümüz aşağıdaki geçici kütüphane ağını oluşturmuştur. Depremlerden etkilenen bölgede 10 halk kütüphanesi (toplam 4.569 m²) ağır hasar alarak ve 6 halk kütüphanesi (1.625 m2) yıkılarak kullanılamaz hale geldi. Depremin meydana geldiği tarihten bu yana, Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından toplam 33.157 m2kamusal alanı kapsayan 18 yeni kütüphanenin yapı ve iyileştirme çalışmaları tamamlanarak hizmete açıldı.
2026 yılı sonuna kadar ise toplam 121.920 metrekarelik alanda 43 yeni kütüphane tesisinin tamamlanması planlanmaktadır. Bu yatırımlar, Türkiye’nin afet sonrası iyileşme sürecinde kültürel altyapının yeniden inşasına ve toplumsal direncin güçlendirilmesine verdiği önemin açık bir göstergesidir.
Gezici Kütüphane Çocuk Şenliği Genel Müdürlüğümüz tarafından Türkiye’nin uluslararası marka değerine katkıda bulunmak amacıyla 2023 yılında 5 Ağustos-12 Kasım 2023 tarihleri arasında 11 ayrı ilde düzenlenen ve 2024 yılında 13 Nisan-10 Kasım 2024 tarihleri arasında 16 ayrı ilde düzenlenen olan Türkiye Kültür Yolu Festivalleri kapsamında; söyleşiler, kitap imza etkinlikleri, okur-yazar buluşmaları gerçekleştirilmiş; şenlik alanlarında konumlandırılan gezici kütüphane araçlarında ve sahnesinde ise gezici kütüphane çocuk şenlikleri adı altında ahşap tasarım, robotik-kodlama, 3D CNC lazer ve 3D mono yazıcı, epoksi, ebru ve drama atölyeleri ile sinema gösterimleri, sokak oyunları ve sanat etkinlikleri düzenlenmiştir. 2024 yılında, Adana, Bursa, Samsun, Van, Erzurum ve Çanakkale’de düzenlenen etkinliklere 19.000’den fazla çocuk katılmıştır.
Gezici Kütüphane Takip Sistemi kütüphane hizmetinin bulunmadığı yerleşim yerlerinde kültürel hayata katkı sağlayan gezici kütüphanelerin etkin ve sürdürülebilir şekilde yönetilebilmesi için geliştirilen Gezici Kütüphane Takip Sistemi, gezici kütüphanelerin faaliyetlerinin düzenli, güvenli ve veriye dayalı şekilde izlenmesine imkân sağlayan önemli bir dijital altyapı olarak hizmet vermektedir. Sistem sayesinde gezici kütüphanelerimize ait araç bilgileri, hizmet verilen güzergâhlar, ziyaret edilen yerleşim yerleri, durak noktaları ve faaliyet verileri tek merkezden takip edilebilmektedir. Böylece hizmet süreçleri daha planlı yürütülmekte, kaynakların etkin kullanımı desteklenmekte ve hizmetlerin sürdürülebilirliği güçlendirilmektedir.
Haziran 2026 itibariyle 78 Gezici Kütüphane aracımızın takip cihazlarıyla anlık alan takipleri yapılmakta olup sistemde kurulan alarm sistemleri sayesinde her müdahale, kullanım bilgilerine erişim sağlamaktayız.